شطرنج فدراسیونی به نوعی از شطرنجی گفته میشود که دارای استانداردهای ظاهری مشخص میباشد که از نظر فدراسیونی جهانی شطرنج فیده ( Fide ) قابل قبول بوده و برای مسابقات در سطح جهانی میتوان از آن استفاده نمود. برای اینکه بدانید شطرنج فدراسیونی چیست باید با انواع شطرنج فدرسیونی و ویژگی های آن آشنا شوید.
شطرنج فدراسیونی چیست؟
همانطور گفتیم شطرنج فدراسیونی به شطرنجی گفته می شود که بر طبق قوانین فدراسیونی جهانی شطرنج اجرا شده و دارای استانداردهای مشخصی که تاییده فیده را دارند می باشد.
انواع شطرنج فدراسیونی
بعد از دانستن مفهوم شطرنج فدراسیونی چیست، اکنون باید با انواع آن نیز آشنا شوید. شطرنجهای فدراسیونی انواع مختلفی دارند که از لحاظ ویژگیهای ابعاد و اندازه و همچنین وزن میبایست یکسان باشند اما میتوانند از جنس و متریالهای مختلفی ساخته شده باشند که شامل موارد ذیل می باشد:
- صفحه شطرنج فلزی
- صفحه شطرنج چوبی
- صفحه شطرنج سنگی
- صفحه شطرنج پلاستیکی (پلی استری)
تجهیزات شطرنج ارائه شده توسط برگزارکنندگان (میزبان) مسابقات قهرمانی قاره ای، المپیاد و سایر تورهای ثبت شده فیده ( Fide ) باید با استانداردهای ذکر شده در زیر مطابقت داشته باشند و همچنین باید توسط سازمان دهنده اصلی و داور اصلی تایید شود.
پیشنهاد میشود مهره شطرنج، تختهها و ساعت شطرنج مورد استفاده در مسابقات سطح بالای جهانی یا قارهای مورد تایید بازیکنان شرکتکننده باشد. تایید آنها باید برای سایر تجهیزات مانند میز، صندلی و غیره اخذ شود. در صورت مخالفت هر یک از طرفین، تجهیزات مورد استفاده باید توسط سازمان دهنده اصلی ( برگزارکننده اصلی مسابقات ) یا داور اصلی رویداد و با در نظر گرفتن استانداردهای اندازه و شکل آن تصمیم گیری شود. همانطور که در زیر ذکر شده است. باید دقت شود که تمامی تجهیزات استفاده شده در مسابقات شطرنج میبایست برای تمامی شرکت کنندگان کاملا یکسان باشند.
مهرههای شطرنج فدراسیونی
بعد از مفهوم شطرنج فدراسیونی چیست باید با مشخصات مهره های شطرنج فدراسیونی آشنا شوید. جنس مهرههای یک ست شطرنج فدراسیونی باید از متریال های چوب، پلاستیک و یا موادی همانند آنها باشد.
اندازه مهره ها باید متناسب با ارتفاع و فرم آنها باشد. عناصر دیگری مانند ثبات ( Stability )، ملاحظات زیبایی شناختی و غیره نیز ممکن است در نظر گرفته شوند. وزن مهره ها باید برای حرکت راحت و پایداری مناسب باشد.
ارتفاع پیشنهادی مهره ها به شرح زیر است:
مهرهی شاه ( King ) : ۹.۵ سانتی متر – ۹.۵ cm
مهرهی وزیر ( Queen ) – ۸.۵ سانتی متر – ۸.۵ cm
مهرهی فیل ( Bishop ) : ۷ سانتی متر – ۷ cm
مهرهی اسب ( Knight ) : ۶ سانتی متر – ۶ cm
مهره ی رخ ( Rook ) : ۵.۵ سانتی متر – ۵.۵ cm
مهرهی پیاده ( Pawn ) : ۵ سانتی متر – ۵ cm
قطر پایه مهره باید ۴۰ تا ۵۰ درصد ارتفاع آن باشد. این ابعاد ممکن است تا ۱۰٪ با توصیه بالا متفاوت باشد، اما ترتیب (مثلاً پادشاه بالاتر از وزیر است و … ) باید حفظ شود.
برای استفاده در مسابقات فیده مهره هایی از سبک Staunton توصیه می شود. مهره ها باید طوری شکل داده شوند که به وضوح از یکدیگر متمایز شوند. به ویژه بالای پادشاه باید به طور مشخص با وزیر متفاوت باشد. قسمت بالای مهره فیل ممکن است دارای یک بریدگی یا رنگ خاصی باشد که به وضوح آن را از رنگ پیاده متمایز می کند.
مهره های Staunton :
ست شطرنج Staunton سبک استاندارد مهره های شطرنج است، برای استفاده در مسابقات توسط FIDE، نهاد بین المللی حاکم بر شطرنج توصیه می شود. روزنامه نگار ناتانیل کوک ( Nathaniel Cooke ) روی این طرح حق اختراع ( Copy Rigth ) دارد، و نام آنها از استاد برجسته شطرنج انگلیسی هاوارد استونتون ( Howard Staunton )، که آن را تایید کرد، گرفته شده است؛
۵۰۰ مجموعه اول توسط Staunton شماره گذاری و با دست امضا شدند. ۲۲۵ این سبک ست برای اولین بار توسط کمپانی Jaques of London در سال ۱۸۴۹ در دسترس قرار گرفت و به سرعت به استاندارد تبدیل شد. سبک Staunton و تغییرات آن از آن زمان در سراسر جهان مورد استفاده قرار گرفته است.
یکی دیگر از مهره های که توسط فیده مورد تایید قرار گرفتن و برای مسابقات قهرمانی جهان سال ۲۰۱۳ در لندن مورد استفاده واقع شد مهرههای زیر میباشد.
از لحاظ رنگ بندی مهره های “سیاه” باید قهوه ای یا سیاه یا از سایه های تیره و توناژ دیگر این رنگ ها باشند. مهره های “سفید” ممکن است سفید یا کرم یا رنگ های روشن دیگر باشند. از رنگ طبیعی چوب (گردو، افرا و …) نیز ممکن است برای این منظور استفاده شود. مهره ها نباید براق باشند و به گونهای طراحی و رنگ آمیزی شوند که چشم را اذیت نکنند.
صفحات شطرنج فدراسیونی
صفحات شطرنج هم براساس جنس، متریال ساخته شده و سایز مشخص می شوند.
به لحاظ جنس و متریال استفاده شده و رنگ :
برای مسابقات سطح بالای جهانی یا قاره ای باید حتما از تخته های چوبی برای صفحه شطرنج استفاده شود. برای سایر مسابقات ثبت شده و دارای تاییدیه فیده تخته هایی از چوب، پلاستیک یا مقواهای سخت و مناسب ( Card ) توصیه می شود.
در همه موارد صفحات شطرنج باید سفت و سخت باشند ( غیر قابل خم شدن و یا تا شدن ). صفحه ممکن است از سنگ یا مرمر با رنگهای روشن و تیره مناسب باشد، مشروط بر اینکه سازمان فیده و داور ارشد، آن نوع از صفحه را قابل قبول بدانند. از چوب طبیعی با کنتراست کافی، مانند انواع چوب توس، افرا یا خاکستر اروپایی در برابر گردو، ساج، راش و غیره میتوان برای تختههایی استفاده کرد که باید دارای روکشی کدر یا خنثی و بدون براق باشند.
ترکیب رنگهایی مانند قهوهای، سبز یا بسیار روشن، سفید مایل به زرد، کرم، عاج مایل به سفید، بوفه و غیره میتواند علاوه بر رنگهای طبیعی برای شطرنج نیز استفاده شود.
به لحاظ سایز هر یک از خانههای شطرنج و سایز کل صفحه :
ضلع هر یک از مربع ها در صفحه ( هر یک از خانههای شطرنج ) باید ۵ تا ۶ سانتی متر باشد. ضلع مربع باید حداقل دو برابر قطر پایهی مهرهی پیاده ( Pawn ) باشد. یک میز راحت با ارتفاع مناسب ممکن است با یک صفحه شطرنج نصب شود. اگر میز و تخته از یکدیگر جدا هستند، میز باید به صورت محکم نصب شده و و در نتیجه از حرکت کردن میز در حین بازی جلوگیری شود.
تمامی تجهیزات دیگر نیز مانند میز بازی و همچنین ساعت شطرنج مورد استفاده در مسابقات و یا صفحات ثبت حرکت باید دارای تمامی استانداردهای لازم و به روز شده و مورد تایید سازمان جهانی شطرنج یعنی فیده ( Fide ) باشند.
اگر بخواهیم یکی از کمپانیهای بسیار مطرح در زمینهی تولید صفحه و مهره شطرنج با بالاترین درجهی استاندارد و دارای تاییدیه ی نهایی فیده را نام ببریم بدون شک برند DGT میباشد. این برند سالانه بسیاری از مهرهها و صفحات شطرنج با کیفیت بالا و استانداردهای روز تولید و روانه بازار میکند.
بیش از ۸۰ ٪ مسابقات رسمی و در سطح جهانی فیده از صفحه و مهره DGT استفاده مینمایند. این برند تجاری ساعتهای شطرنج نیز تولید مینماید که در تمامی مسابقات فیده در سطح بالای جهانی و قهرمانی از این ساعتهای استفاده میگردد.
کمپانی های مطرح دیگری نیز در این زمینه فعالیت مینمایند که میتوان به برندهای Jaques of London ،House of Staunton ،ChessHouse ،Noj و … اشاره داشت.
در ایران نیز شطرنجهای فدراسیونی با استانداردهای قابل قبول تولید میشوند که در بین این محصولات میتوان به برندهای تجاری زیر اشاره کرد:
شطرنج فدراسیونی کیان
شطرنج فدراسیونی شهریار ( دارای کدهای مختلف میباشد )
شطرنج فدراسیونی مستر شطرنج
شطرنج چوبی فدراسیونی ( که با برندهای مختلفی تولید شده مانند : شطرنج چوبی طرح DGT ( Not original )
شطرنج فدراسیونی سیمرغ
در آخر باید اشاره داشت اگر به صورت حرفهای و مستمر ورزش شطرنج را تمرین میکنید، توصیه میشود یکی از انواع شطرنجهای فدراسیونی موجود را از فروشگاه شطرنج ایران تهیه کرده و با آن کار کنید تا در طی مدتی دست و ذهن شما به این نوع از مهرههای و صفحات عادت کرده تا در مسابقات عملکرد خوبی را داشته باشید.
نویسنده : حامد جدیر
